Latest News

Arıcılık aletleri: Kovan ve çeşitleri

Arıcılık aletleri, Arıcılık, Kovan, Kovan çeşitleri,



Arı Kovanları


Profesyonel arıcılık söz konusu olduğu zaman akla gelen ilk önemli konu arı kovanıdır. Eski sistem arıcılıktan modern arıcılığa geçiş her şeyden önce eski tip kovanların yerine fenni kovanlar konması ile olasıdır. Arıcılığı gelişmiş yabancı ülkelerde hemen hemen eski tip kovan kalmamıştır. Türkiye'de ise eski tip kovanların oranı halen modern kovanlara nazaran oldukça yüksektir. Kovan tiplerini sıra ile açıklayalım

Eski Tip Yerli Kovanlar


Ülkemizin her köşesinde eski tip yerli kovanlara rastlanır. Bunlar bazen ağaç gövdelerinin oyulması, bazen sepet örme ya da tahta sandık gibi tiplerde olabilirler. Dış etkilerden korunması için üzerleri çamur ve hayvan gübresi ile sıvanır. Arılar için önde giriş çıkış delikleri bırakılır. Arka taraftan kovanı açıp bal almak üzere kapaklar yapılmıştır. İçinde arıların petekleri yapıştırıp asmaları için çubuklar uzatılmıştır. Arıcılar çok kere böyle basit kovanları ya ağaç dallarına ya da kaya oyuklarına yerleştirir ve bunlara bir oğulun konmasını beklerler. Yılda bir kere uğrayıp balın fazlasını almaktan başka bu kovanlara hiçbir ilgi gösterilmez. Böyle kovanların oğulları bazen ölür, bir süre kovan boş kalır, tekrar yine oğul konabilir. Anadolu'nun büyük çoğunluğu henüz bu tip eski kovanlarla arıcılık yapmaktadır.

Geçit Kovanlar

Modern kovanla eski tip kovan arasında bir geçit form oluşturmak üzere ülkemizin bazı bölgelerinde orta tip tahta sandık şeklinde kovanlar yapılmaktadır. Bunlar her yerde aynı tipi gösteremezler, biraz farklılık görülür. Fakat sistem itibariyle bunlara geçit kovanlar demek olasıdır. Bunların açılıp muayenesi, balların alınışı, çeşitli mevsimlerde oğulun bakılması gibi konular bakımından üstünlükleri vardır. Bunlar bir kademe ilerlemeyi ifade etmekle beraber esas fenni kovanların yerini hiçbir zaman tutamazlar.


Fenni Kovanlar


Bugün dünyanın her tarafında bilinen ve kullanılan çeşitli fenni kovanlar vardır. Hepsinde ortak olan özellik kolay açılıp kapanması, arıların istediği bazı uzaklık ve aralık ölçülerine dikkat edilmiş olması hepsinden daha önemli olarak seyyar çerçevelerin varlığıdır. Özellikle kolayca konup çıkarılan hareketli çerçeve fenni kovanların en üstün taraflarını oluşturmaktadır.
Arıcılık uzun yıllar basit alet ve ekipmanla yürütülmüş olmasına karşılık son bir yüzyıl içinde bu konuda büyük ilerlemeler olmuştur. Bu ilerlemelerin başında kovan konusu gelmektedir.
Arıların barındığı yere kovan denmektedir. Eski yıllarda arılar doğada kendi hallerinde yaşadıkları zaman, taş oyukları, ağaç kovukları ve duvar delikleri gibi boşluklardan yararlandıkları gibi, açıkta, dallar üzerinde de gömeçlerini yapmakta idiler. İnsanlar kovanı düşünüp arıları bunun içine sokmak suretiyle arıcılığı kontrollü bir şekilde yapmaya başlamışlardır. Arı kovanları tarihi devirlerden beri birçok değişmelere uğradı ve geliştiler. En son aşama seyyar çerçeveli fenni arı kovanlarıdır. Bu fenni kovanların Langstroth, Dadant Blatt, Layens, Voiront vs. gibi çeşitli tipleri vardır. Fakat bunlar içinde en çok yayılmış ve ün kazanmış olan Dadant ve Langstroth kovanlarıdır. Türkiye arıcılığı bakımından da bu iki tip önem kazanmaktadır. Esasen diğer tipler incelendiği zaman arada çok büyük farklar olmadığı görülür.
Bugün seyyar çerçeveli fenni kovanı oluşturmak için Avrupa ülkelerinde arıcılar bazı çalışmalar yaptı ise de ilk fenni kovan 1851 yılında Langstroth tarafından Amerika'da oluşturuldu. Yapılan bu kovan yardımı ile arıcılık çok büyük bir atılım yaptı. Bugün artık açık olarak bilinmektedir ki teknik bir alıcılığın ilk koşulu böyle fenni kovan kullanmaktır. Eski yöntem kütük ya da sepet kovanlardan ortalama 4-5 kg bal alındığı halde fenni kovanlardan normal koşullarda 40-50 kg. bal alınır ve iyi durumlarda bal verimi 100 kg.'yi bulur.
Seyyar çerçeveli fenni kovanlarda hem ana arı için yeter yumurtlama alanı ve hem de bal depo edilecek boşluk bulunur. Bu kovanların yapılması zor değildir. Sağlam, kuru ve fırınlanmış kereste kullanmak ve gerekli ölçülere uymak zorunludur. İyi bir marangoz kolayca fenni kovan yapabilir. Tarım Bakanlığı tarafından saptanmış ölçülere göre Zirai Donatım Kurumu ve başka kuruluşlar her tip kovan yapıp piyasaya sürmektedir. Bu kovanları gerek kendileri için ve gerekse piyasa için yapılan arıcılar ve marangozlar da vardır. Bütün mesele gerekli ölçülere göre bu işi yapmaktır.
Dadant ve Langstroth kovanlarından hangisinin seçileceği ve hangi koşullarda kullanılacağı konusu da önemlidir. Genel olarak yaz döneminde çiçeği bol ve uzun süren, kışı şiddetli geçen bölgelerde, anası çalışkan ve bol yumurtlayan ırklar için Dadant kovanı iyi sonuç vermektedir. Kışlatılmaları da kolay olmaktadır. Ayrıca ana arı için kuluçkalıkta bol yumurtlama alanı var olduğunda değerli gömeç balları elde edilebilir.
Langstroth kovanı ise florası zayıf, iklimi kurak ve sıcak bölgelerde ve arıların sık sık yer değiştirmesi gereken koşullarda daha uygun gelmektedir. Ballık kısmı geniş olduğundan gömeç balı elde edilmesi bakımından da bu kovan uygun düşmektedir. Bu iki tip kovanın kullanma alanlarını kesin olarak çizmek hem olası değil ve hem de doğrularını kesin olarak çizmek hem olası değil ve hem de doğru değildir. Çok kere yan yana kullanıldıkları da görülür.
Çerçeveli fenni kovanın belli başlı parçaları şunlardır:
  • Kovan dip tablası
  • Kuluçkalık: Ana arının yumurtlaması için büyük çerçevelerin bulunduğu alt kısım.
  • Ballık: İçinde büyük ya da yarım çerçeve bulunan, ya da seksiyon kutuları konan üst kısım.
  • Örtü tablası ya da örtü bezi
  • Kapak
Kovan yapmak zor bir iş değildir. Ancak yarayışlı ve kusursuz bir kovan yapmak için göz önünde bulundurulacak bazı önemli noktalar vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz.
  • Kovan yapımı için, kuru, fırınlanmış, budaksız ve sağlam tahta kullanılmalıdır. Bu iş için en uygun ağaç çamdır. Şüphesiz başka keresteler de bu amaç için kullanılabilir.
  • Kovanlar için standart olan ölçülere son derece dikkatli etmeli, sebepsiz yere bu ölçülerin dışına çıkmamalıdır.
  • Kovan içinde arıların hareketi için bırakılan boşluklar belli ölçülerin dışına çıkmamalı ve gelişi güzel değiştirilmemelidir. Kovan dip tablası ile çerçevelerin alt çıtaları arasındaki uzaklık Langstroth kovanında 25 mm, Dadant kovanında 20 mm'dir. Kovanın ön ve arka yüzünde, kovan gövdesi ile çerçeve yan çıtaları arasındaki uzaklık kovan gövdesi ile çerçeve yan çıtaları arasındaki uzaklık 12 mm'dir. Ayrıca kovan örtü tablası ile çerçeve üst çıtaları arasındaki uzaklığın 8 mm olması gerekir. Bütün bu uzaklık ve boşluk ölçülerine dikkat ederek kovanlar yapılmalıdır.
  • Kuluçkalık ve ballıklarda çerçeveleri asmak için 10 mm eninde ve 24 mm yüksekliğinde bir lamba açılmalıdır.
  • Çeşitli kovan parçaları birbirine birleştirilirken arada boşluk ve delik bırakılmamalıdır.
  • Kovan kapağı düz ya da beşik şeklinde yapılmalıdır. Yağmur sularını akıtması için kapak üstünde biraz eğimi bulunmalıdır. Ayrıca kapağın üstüne su geçirmez çinko ya da saç çakılmalıdır.
  • Kovanların sadece dış yüzünü boyamalıdır.
  • Günün ve piyasanın koşullarına uygun olarak kovanların ucuz mal olması ve arıcı tarafından kolayca satın alınması mümkün olmalıdır.
Dünyada ve ülkemizde en çok kullanılan ve istek gören Langstroth ve Dadant kovanlarının şekil, görünüş ve ölçüleri hakkında kısaca açıklama yapalım:

a) Langstroth Kovanı

Langstroth kovanı ülkemizde çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Kuluçkalık ve ballığı aynı büyüklükte olan ve standart Langstroth kovanı adını verdiğimiz kovanın çeşitli parçaları ve her parçanın ölçüleri aşağıda verilmiştir.


Kuluçkalık: Kuluçkalıkta 10 adet çerçeve bulunur ve ölçüleri şöyledir.

Uzunluk: Dıştan dışa 505 mm. ( içten içe 455 mm )
Genişlik: Dıştan dışa 435 mm,
Yükseklik: Dıştan dışa 258 mm


Çerçevelerin takılması için lambaya 6 mm yükseklik temin edecek şekilde 1 x 20 mm lik bir saç şerit çakılır.
Langstroth kovanında kuluçkalık ve ballık aynı büyüklükte ve aynı şekilde olup her iki kısımda kullanılan çerçevelerin ölçüleri birbirinin aynıdır

Kovan yapan çeşitli atölyeler bazen ölçüler üzerinde küçük değişiklikler yaparlar. Bu yüzden çeşitli yerlerden satın alınan kovanların parçaları birbirine uymaz. Herkesin bu ölçülere uyması son derece önemlidir. Bu bakımdan çeşitli ülkelerde Tarım Bakanlıkları yönetmelikler düzenleyerek kovanların ölçülerini bildirirler. Kovanları üst üste koymak gerektiğinde hiçbir pürüz ve engel olmadan rahatça yerleşmeleri mümkün olmalıdır.

Kovan parçalarını birbirine uydurmak önemli olduğu kadar her parçanın tahtalarını birbirine denk getirmek de önemlidir. Bu bakımdan tahtalar düzgün ve rendeli olmalı ve keserken eğri büğrü kesmeyip tamamen düz kesilmelidir.
Soğuk bölgeler için çift duvarlı kovan konusu da önemlidir. Bu bakımdan tahtalar düzgün ve renkli olmalı ve keserken eğri büğrü kesmeyip tamamen düz kesmelidir.
Soğuk bölgeler için çift duvarlı kovan konusu da önemlidir. Erzurum ve Kars gibi iklimi sert bölgelerde bu konuda bazı denemeler yapılmış ve olumlu sonuç vermiştir. İki duvarlı kovanlarda her iki tahta arasında bir miktar hava boşluğu bırakıldığından dış tesislerden ve soğuktan korunma kolay olur ve böyle kovanların kışlatılması daha rahat olur.

b) Dadant Kovanı

Dadant kovanının kuluçkalığı geniştir ve kuluçkalıkta büyük çerçeveler bulunur. Buna karşılık ballık yarım büyüklüktedir. Bu bakımdan dışarıdan bakınca Dadant kovanını ayırt etmek kolay olur.
Kuluçkalık: Dadant kovanının kuluçkalığında 12 adet çerçeve bulunur. Bu çerçevelerin ölçüleri tam büyüklükte olup ballıktakilerden farklıdır. Kuluçkalık ölçüleri şöyledir.
Uzunluk: Dıştan dışa 515 mm ( İçten içe 455 mm )
Genişlik: Dıştan dışa 515 mm
Yükseklik: Dıştan dışa 308 mm


Dadant kovanının çeşitli parçalarının ölçüleri Langstroth kovanından farklıdır.

Ballık: Dadant kovanının ballığında genişlik ve uzunluk kuluçkalığın aynıdır, yalnız yükseklik değişir. Ballık ölçüleri şöyledir:
Uzunluk: Dıştan dışa 515 mm
Genişlik: Dıştan dışa 515 mm
Yükseklik: Dıştan dışa 168 mm
  • Google+ ile yorum yapın!
  • Facebook ile yorum yapın!
Item Reviewed: Arıcılık aletleri: Kovan ve çeşitleri Rating: 5 Reviewed By: Mehmet Fahri Sertkaya